O śmierci dla dzieci. C.-E.Schmidt "Oskar i pani Róża"

 Niesamowita książka dla dzieci (i nie tylko), o nieuleczalnej chorobie i śmierci. Choć słowo „śmierć”, „umarł” nie są zbyt lubiane w przestrzeni medialnej, każdy gdzieś z tyłu głowy wie, że śmierć jest, choć najlepiej póki co o tym nie myśleć.

C.-E. Schmidt podchodzi do tematu poważnie, a zarazem trochę z humorem, dzięki czemu z powodzeniem rozładowuje ciężar tematu. 10-letni Oskar jest chory na raka i to w dodatku nieuleczalnie.  Jego rodzice nie potrafią z nim o tym rozmawiać, na szczęście jest ciocia Róża. Nie tylko nie boi się rozmawiać o śmierci, ale postara się również o to, by chłopiec nie bał się nieuniknionego końca, a jego ostatnie dni były na tyle dobre, na ile się da.

Bardzo dobry jest styl autora. Unika frazesów, choć co jakiś czas czytelnik natyka się na głęboką myśl, dotyczącą oczywiście spraw ostatecznych. Aby oswoić pustkę i grozę nieuniknionego końca, pani Róża proponuje Oskarowi by zaprzyjaźnił się z Panem Bogiem i pisał do niego listy. Czy ta forma spodoba się osobom, które Boga nie znają? Książka jest adresowana do młodszych dzieci, które zwykle względem Boga uprzedzeń nie mają. „Oskar i pani Róża” niesie natomiast coś bezcennego – pociechę, pogodzenie się z losem, a także – naukę jak cieszyć się każdą chwilą nawet krótkiego życia.

"Oskar i pani Róża", to piękna książka. Bywa lekturą szkolną, ale polecam ją każdemu.

„(…) Im bardziej się człowiek starzeje, tym większym smakiem musi się wykazać, żeby docenić życie. Musi być wyrafinowany, stać się po trosze artystą(…)”

Oskar i pani Róża

C.-E.Schmidt

Znak 2023

M.Krajnik "Moja droga do domu - historia małej wojowniczki"

Choć współczesna medycyna szybko się rozwija, ciąża i poród to wciąż jest wydarzenie, nad którym nie ma do końca kontroli. I o ile większość dzieci rodzi się w terminie lub po, czasem niektórym dzieciom bardzo się spieszy na świat i rodzą się o wiele za wcześnie.

Urodzenie wcześniaka oznacza dla niego już na starcie dłuższy pobyt w szpitalu. Musi pewien czas spędzić w inkubatorze, bywa że jest intubowany i podłączony do respiratora. Czasem zakłada mu się kaniule i karmi przed sondę pokarmową. Jakby tego wszystkiego było mało, bywa, że mały wojownik musi pokonać choroby, które pojawiają się nagle, jak np. sepsa.

Książka M.Krajnik opowiada o wszystkich trudach początku życia wcześniaka. Językiem prostym, który zrozumie też mniejsze dziecko. Urodzenie wcześniaka oznacza walkę od samego początku i dla matki i dla dziecka, zwykle o wiele większą niż w przypadku urodzenia w terminie. Ale jest to droga, którą dzięki wsparciu współczesnej medycyny można przejść zwycięsko i którą przeszło już wielu rodziców.

Moja droga do domu - historia małej wojowniczki

M.Krajnik

Ostrów Wielkopolski 2025

wiek: 5+

L.Adbage "Kto tu rządzi?"

Na podwórku są my i oni. Gdy my się bawimy, oni zawsze przychodzą i zabierają nam piłkę/ psują zabawę/ itd. Tak się dzieje, aż do czasu. Aż do pierwszego „Nie.”

Krótka książka L.Adbage trafnie pokazuje mechanizmy władzy rządzące w grupie. Trwająca długo sytuacja nagle okazuje się umowna, gdy ktoś wreszcie powie „Nie”. Rządzeni często nie wiedzą, że mają przewagę, a powiedzenie „Nie” wydaje się ponad siły.

Książka Adbage jest dość skrótowa, autorka nie wdaje się w analizę sytuacji. Jednak dzięki temu czytelny staje się przekaz książki, wręcz kluczowy dla wszystkich, którzy nie chcą godzić się na ustalony porządek. Czy jedno małe „Nie” ma znaczenie? Jak najbardziej, bo opór wobec władzy zawsze ma swój mały początek, choćby nawet w myślach.

Kto tu rządzi?

L.Adbage

Widnokrąg 2026

wiek: 5+

A.Pawłowska-Krać "Milion myśli naraz. O dorosłych z ADHD"

Jak wygląda twoje ADHD?

Tytuł książki "Milion myśli naraz" brzmi jak poradnik, ale książka A.Pawłowskiej-Krać to przede wszystkim reportaż o osobach dorosłych żyjących z ADHD. Autorka opowiada o Dawidzie, który nie potrafi dłużej wytrzymać w żadnej pracy i którego ciągnie do alkoholu, Lilianie która nie radzi sobie z domowym chaosem, Macieju, który ma własną firmę, ale często zapomina o zleceniach, Adzie która robi mnóstwo rzeczy na raz, Gai, która choruje na depresję itd. Wydawało by się, że tych ludzi niewiele łączy. A jednak, po pozytywnej diagnozie w kierunku ADHD, terapii, psychoedukacji i czasem leczeniu farmakologicznym, ich życie nabrało nowej jakości. 
Szczególna "moda" na diagnozowanie ADHD wróciła w ostatnich czasach ze zdwojoną silą. Mało tego, coraz więcej mówi się nie tylko o dzieciach z ADHD, ale i o dorosłych z tą dolegliwością, oraz że ADHD to nie tylko bieganie po klasie w czasie lekcji, ale także całkiem bierna nieumiejętność koncentracji w szkole, którą nie zawsze widać (ADD).
Wydaje się, że worek z wszystkim symptomami ADHD jest jakoś dziwnie pojemny. Współczesne podłączenie pod ekrany na pewno dodatkowo rozstraja możliwość koncentracji i nawet ci, którzy problemów z koncentracja nie mają, żyją w poczuciu, że powinni żyć szybciej, najlepiej w ciągłym stanie multitaskingu, życiem nie pojedynczym, ale najlepiej podwójnym lub nawet potrójnym. 
Autorka cytuje specjalistę, który stwierdza że można posiadać umiarkowane ADHD i radzić sobie z życiem, nie czując chaosu i ogromnego zmęczenia. Jeśli jednak przyplątuje się depresja, nałogi, chroniczne zmęczenie i tytułowe, wieczne "milion myśli naraz", być może warto sprawdzić czy mamy ADHD. Po otrzymaniu pozytywnej diagnozy może się okazać, że odpuści wieczne poczucie winy z nieogarniania rzeczywistości, bo ADHD to nie jest coś co można wyleczyć. Ale można żyć lepiej. 

Milion myśli naraz

A.Pawłowska-Krać

Czarne 2026

D.Geisler "Czy są plasterki na duszę?"

 „Nikt nie ponosi odpowiedzialności za to, że ktoś ma chorobę psychiczną. Dzieci czasem myślą nawet, że to ich wina. Ale to nieprawda!”

Chyba nigdy w historii ludzkości nie było tak wysokiej świadomości istnienia chorób psychicznych jak obecnie. Również i dzieci z rozmów dorosłych domyślają się, że nie wszyscy są tacy sami. Właściwie w każdej klasie można zetknąć się z dzieckiem z autyzmem lub adhd, a epizody depresyjne wśród dorosłych nie są już tematem tabu.

Książka "Czy są plasterki na duszę?" wyjaśnia dzieciom prostym językiem, czym są choroby psychiczne i jak wyglądają. Bohaterowie książki wyjaśniają, jak to jest być uzależnionym od alkoholu, mieć adhd, lub depresję. Zwłaszcza ta ostatnia choroba, coraz częstsza w świecie dorosłych, czasem wywołuje u dzieci poczucie winy. D.Geisler wyjaśnia dzieciom, jak się czują osoby cierpiące na choroby psychiczne i jak można im pomóc.

Czy są plasterki na duszę?

D.Geisler

Jedność 2025

E.Eland „Jakaś inna”

 Mia czuła się inna niż wszyscy wokół. Męczyło ją to, szukała wyjaśnień, ale na próżno. Próbowała się dopasować, ale poczucie inności nie odpuszczało. Aż do dnia, gdy… spotkała dziewczynkę, która również była trochę inna i się zaprzyjaźniły. Wtedy inność przestała Mii przeszkadzać;

„Pokochała wszystko, co sprawiło, że czuła się taka inna. Bo dzięki temu jest taka, jaka jest. A przez to wszystko znów zaczęło wydawać się w sam raz”.

„Jakaś inna” to krótka książka, która jednak przypomina o wadze przyjaźni i o tym, że jest ona kluczem do zalezienia swojego miejsca w świecie. Co znamienne, przez cały czas poczucie inności/obcości przeszkadzało przede wszystkim samej Mai; świat, który wreszcie stał się jej światem, był w gruncie rzeczy taki sam jak wcześniej. Ale Maja odnalazła w nim swoje miejsce.

Jakaś inna

E.Eland

Mamania 2026

wiek: 5+

J-P.Eid "Mały astronauta"

Szczególne miejsce w sercu

Książka na trudny temat, ale bardzo dobrze napisana.

Dorosła Juliette odwiedza swój stary w domu, a wraz z wizytą wracają wspomnienia. O tym, jak urodził się jej młodszy brat, jak po niedługim czasie się okazało, że ma porażenie mózgowe, jak trudno było jej rodzicom zaakceptować tą sytuację.

Mimo wszystko opowieść Juliette bardziej niż na trudnościach, koncentruje się na silnej więzi, jaką miała z bratem. Choć nie mówił i z trudem się poruszał, zajął ważne miejsce w sercach swoich bliskich. Zdawało jej się, że Tom przebywa w jakimś własnym świecie i tylko przez jakiś błąd systemu znalazł się na Ziemi. Stąd też tytuł książki – „Mały astronauta”.

Autor książki, bazując na własnym doświadczeniu życiowym, bardzo dobrze zbalansował wszystkie jej elementy; nie jest sentymentalnie, jest trochę prozy życia, ale nie jest przygniatająco depresyjnie.

Mały astronauta

J-P.Eid

Lost in Time 2022

E.Carle "Dom dla kraba"

Czas zmian

Krab szuka dla siebie domu, czyli muszli.  W końcu znajduje odpowiednią, ale nasz krab to krab-esteta, chce żeby było ładnie. Po kolei zaprasza rozgwiazdę, ukwiał, koralowiec itd. by upięknili jego muszle, a zarazem stali się jego przyjaciółmi.

Mija rok, i krab czuje, że jego muszla, czyli jego dom, zrobił się dla niego za ciasny. Czas na zmiany. Choć tyle wysiłku włożył w swój stary dom, bez wahania szuka nowej muszli. Trochę mu żal starej muszli i starych przyjaciół, ale bardziej myśli o możliwościach, jakie daje zmiana; znajdzie nowych przyjaciół, nową przestrzeń – jest tyle możliwości!

Dom dla kraba

E.Carle

Zakamarki 2026

wiek: 3+

R.Rak „Maja i czas motyli”

11-letnia Maja wraz z tatą przeprowadza się do nowego domu. Jest to dom skrzypiący i stary, gdzie oprócz nich mieszkają inni współlokatorzy. Mai nie podoba się to nowe życie; chciałaby wciąż mieszkać z mamą i tatą, ale to niemożliwe, bo jej rodzice właśnie się rozstali.

„Maja i czas motyli” to dobra książka o dorastaniu i trudnościach z poradzeniem sobie z nową sytuacją, gdy rodzice nie są już razem. Trzeba przyznać, że autor postarał się, by nie powtarzać poradnikowych frazesów, które zwykle są wygłaszane w takich sytuacjach. Zamiast tego oddał głos swojej bohaterce, która wcale nie ma zamiaru zwierzać się ze swoich problemów rodzicom czy szkolnej psycholog. Zamiast tego za wszelka cenę szuka przyjaciół w świecie zwierząt – ten świat wydaje się jej bardziej atrakcyjny niż świat ludzi, gdzie rodzice się rozstaja, koleżanki się śmieją na boku, nauczyciele nie potrafią wesprzeć a wręcz utrudniają ten i tak trudny czas.

Maja wychodzi z tego etapu w życiu obronną ręką. Swój azyl znajduje w świecie przyrody, który z kolei pomoże jej znaleźć prawdziwych sprzymierzeńców w świecie ludzi.

Najbardziej charakterystyczną cechą książki są krótkie, ale naukowo dość ambitne przyrodnicze komentarze, które zgrabnie przeplatają się z akcją książki. Całości dopełniają piękne i delikatne ilustracje A.Krzanowskiej.

Zaleta książki jest tez w miarę niespieszna i prozaiczna narracja. Jest szaro, buro, leje deszcz. Ale Maja ma oczy i serce szeroko otwarte na zwierzęta. To pomaga jej przetrwać i doczekać do wiosny, która przyniesie zmianę. 

Maja i czas motyli

R.Rak

Powergraph 2026

wiek: 10+

I.Degórska "Bajka o szczęściu"

Pewien staruszek mieszkał sobie ze świnką, kogucikiem i myszką. Pewnego dnia odwiedził go handlarz towarów, oferując mu fajkę. Staruszkowi fajka bardzo się spodobała, ale ponieważ nie miał pieniędzy, dał handlarzowi za fajkę kogucika.

Sytuacja powtórzyła się jeszcze dwa razy, w efekcie staruszkowi przybyło rzeczy, ale ubyło przyjaciół. Jak się można domyślić, staruszkowi żyło się coraz trudniej. Ba! Chciał nawet umrzeć. Wezwana kostucha stwierdziła jednak, że jego czas jeszcze nie nadszedł, ale jeśli odda jej wszystkie kupione przedmioty, ona wskaże mu drogę do odzyskania przyjaciół. I tak właśnie się stało.

Bycie szczęśliwym bywa proste i trudne zarazem. „Bajka o szczęściu” pokazuje, jak łatwo można szczęście stracić, ale też jak je odzyskać. „Bajka” wydaje się szczególnie aktualna zwłaszcza współcześnie. Można łatwo mieć (dużo) rzeczy, ale tylko dzięki prawdziwym relacjom można być szczęśliwym.

Książka została wydana już wiele lat temu, ale niedawno polecała ją Agnieszka z Mały Pokój z Książkami, za co serdecznie dziękuję. Autorką książkowych ilustracji jest niezrównana Aleksandra Kucharska-Cybuch.

Bajka o szczęściu

I.Degórska

Ezop 2004

wiek: 5+

"Psychoterapia dziś: rozmowy" pod red.Z.Milskiej-Wrzosińskiej

Temat korzystania z pomocy psychologów i psychoterapeutów został ostatnimi czasy szczęśliwie odczarowany i jednocześnie wizyty u terapeutów przestały być stygmatyzujące. Mam jednak wrażenie, że obecnie kultura przesadza w drugą stronę – wydawanych jest mnóstwo psychologicznych poradników, sugerujących, że poczucie szczęścia jest tylko kwestią treningu/odbycia kilku sesji terapeutycznych, podczas których inżynierowie dusz ustawią wszystkie elementy na powrót we właściwym miejscu.

„Psychoterapia dziś” to zbiór wywiadów z psychologami i psychoterapeutami. Z książki czytelnik dowie się min. na czym polega praca psychoterapeutyczna, jakie bywają jej trudności i wyzwania, czym się różni terapia indywidualna od grupowej, na czym polega praca z ciałem, jakie problemy napotykają terapeuci par, osób uzależnionych, przechodzących żałobę itd. Zainteresowani tematem mogą w tej książce znaleźć kilka interesujących fragmentów, jak np.

„(…) Nasze życie nie jest wyłącznie ekscytacją. Jest również szkołą utrat, świadomości nieodwracalności  i rozczarowań. Zdolność do łączenia rzeczy pozornie przeciwstawnych – że rozczarowują nas ci, którzy są nam najbliżsi, że my sami rozczarowujemy tych, których najbardziej kochamy (…), że zyskując życie i doświadczenie, nieustannie coś tracimy – to wszystko buduje nas jako ludzi. Szkoda z tego rezygnować.” 

Psychoterapia dziś

red.Z.Milska-Wrzosińska

PWN 2020

Jae-hyuk Cha "5 złotych"

 W książce „5 złotych” na pozór niewiele się dzieje. Ba! Całą historię można by nawet streścić w jednym zdaniu. Jednak – jeśli trochę dłużej pomyśleć o tej książce, to okazuje się, że jest to opowieść o możliwościach, które owszem, są w zasięgu ręki, ale jak to zwykle bywa, z jakiegoś powodu są niewidoczne i zakryte.

„5 złotych” to przy tym książka bez słów. Wnikliwy obserwator jednak już na starcie dostrzeże owe tytułowe 5 złotych, które z czasem staną się elementem zmiany, a mały chłopiec, który na początku historii boleśnie się nudzi, na końcu będzie zadowolony.

Ponieważ narratorem opowieści jest sam czytelnik, on sam musi poszukać głębszych znaczeń tej historii. Np., że aby odkryć kryjące się w świecie możliwości, trzeba ruszyć w drogę/wstać z kanapy. To wtedy dostajemy szansę, by spojrzeć na świat uważniej/z różnych stron. Co istotne, 5 zł. to przecież mała kwota, ale nawet ona potrafi zafundować przygodę, stworzyć opowieść.

Za polecenie książki dziękuję Mai z Maków w Giverny. Na blogu u Mai można znaleźć też wiele innych książek koreańskich autorów. 

5 złotych

Jae-hyuk Cha

Dwie Siostry 2017

wiek: 3+

A.Llenas "Krecik rozrabiaka"

 Mały krecik nie może usiedzieć na miejscu. Wszędzie go pełno, próbuje różnych prac, żadnej nie kończy. Czy jest roztargniony, a może ma ADHD?

Zmęczeni rodzice powierzają go opiece Leśnej Zaklinaczki, która pomaga Krecikowi odkryć, co naprawdę go interesuje. Z czasem chłopiec odkrywa, że jednak potrafi się skoncentrować na jednej czynności i doprowadzić ją do końca

„Krecik” to krótka historia o tym, że w sytuacji trudności z dzieckiem warto min. poszukać jego mocnych stron i talentów. Czasem niepokój i ogromna ruchliwość wynikają z braku zaspokojenia potrzeb – w tym wypadku znalezienia czynności, która naprawdę dziecko interesuje, daje satysfakcję i pewność siebie. Dzięki pomocy Leśnej Zaklinaczki, Krecik odkrył że potrafi zrobić coś naprawdę dobrze i nikt go przy tym nie krytykuje. Czy taka historia mogłaby się zdarzyć we współczesnym przedszkolu/ szkole? Z pewnością w razie trudności z dzieckiem, ciągłe krytykowanie i nawet codzienne wysyłanie do szkolnego pedagoga rzadko przynosi efekty. Takiemu dziecku być może przydałby się szkolny tutor, który pomógłby mu odkryć talenty i mocne strony, odzyskać wiarę w siebie i ukierunkować energię.

Krecik rozrabiaka

A.Llenas

Mamania 2026

wiek: 5+

R.Telgemeier "Uśmiech"

11-letnia Raina to rezolutna i wesoła dziewczyna, która na wskutek niefortunnego upadku traci dwa zęby i to w dodatku jedynki. Od tej pory czeka ją wiele wizyt u stomatologów i ortodontów, jednak w gruncie rzeczy nie jest to aż tak ważne jak trudy dorastania.

Choć głównym tematem komiksu wydają się być perypetie z uzębieniem, Raina w międzyczasie się zakochuje, sama jest obiektem westchnień, przeżywa rozmaite perypetie rodzinne i towarzyskie. Walka o piękny uśmiech staje się pewnego rodzaju symbolem wyzwań związanych z dojrzewaniem, jednak Raina przechodzi przez wszystkie trudy z właściwą sobie energią i – uśmiechem😉

„Uśmiech” to udana i optymistyczna książka dla wszystkich (młodszych) nastolatek.

Uśmiech

R.Telgemeier

Olesiejuk 2019

wiek: 10+

Z.Fruba "Wszystko przez mrówki"

Tytuł najnowszej książki Z.Fruby wydaje się mocno przyrodniczy, ale nic bardziej mylnego. Choć mrówki w książce, owszem się pojawiają, są one w gruncie rzeczy przyczyną szeregu niecodziennych zdarzeń. Drzwi się zatrzaskują, trzeba wezwać ślusarza, pomocy sąsiad zostaje uwięziony na balkonie, uczynna sąsiadka nie może się wydostać spod podłogi itp.

Bo „Wszystko przez mrówki” to książka bardzo społeczna. Pokazuje relacje sąsiedzkie i rozmaite typy sąsiedzkich charakterów. Fruba szczęśliwie stroni od przydługich opisów czy też nachalnej dydaktyki, a odpowiednie wnioski i tak czytelnik wysunie sam.

Książkę bardzo dobrze się czyta, Fruba umiejętnie łączy elementy realistyczne z fantastycznymi, zgrabnie posługuje się ciekawymi i niesztampowymi frazami oraz oryginalnie ilustruje.

Wszystkim zainteresowanym twórczością autorki polecam też krótką lecz wciągającą rymowankę „Gdzie jest lodziarz?”.

Wszystko przez mrówki

Z.Fruba

Polarny Lis 2026

Wiek: 6+

M.Rutten "Mój las"

 „Żołnierz zawsze budzi się jako żołnierz. Zły.”

„Mój las” M.Rutten czyli opowieść o Żołnierzu, Króliczku, Kocie, Kanarku i Wielkiej Niedźwiedzicy. Przyjaciele spędzają ze sobą czas gdzieś w wielkim lesie – bawią się, kłócą, ścigają itd. Jednak "Mój las" to przede wszystkim historia o ” Żołnierzu zawieszonym między jednym domem a drugim”.

Już na początku dowiadujemy się, czemu Żołnierz jest Żołnierzem. Kiedyś miał ciepły dom, gdzie pachniało cynamonem, ale rodzice kłócili się coraz więcej i więcej, aż w końcu dom wygasł i teraz Żołnierz ma dwa domy. Ale cały czas tęskni za tym starym.

Żołnierz chodzi po lesie złoszcząc się i niszcząc. Na szczęście przyjdzie czas, kiedy się okaże, że pod tym gniewem kryła się cała masa smutku. I na szczęście obok będzie wtedy ktoś, kto przytuli płaczącego Żołnierza i powie:

„To nie twoja wina”.

Choć opowieść Rutten wydaje się trochę nieoczywista a bohaterowie fantastyczni, autorka dobrze wczuła się w emocje dziecka, które przeżywa rozwód rodziców. Dzięki dość mało konkretnej akcji mały czytelnik ma szansę utożsamić się z główną bohaterką i przejść przez trudne emocje związane z rozstaniem rodziców.

Mój las

M.Rutten

Wytwórnia 2019

wiek: 6+

Moja pierwsza książeczka o wojsku

Wojen najlepiej gdyby w ogóle na świecie nie było, ale mimo mijających wieków wciąż są, a jedna toczy się nawet tuż za granicą Polski. Co to jest wojsko i dlaczego go potrzebujemy wyjaśni najmłodszym „Moja pierwsza książeczka o wojsku”.  Dzieci dowiedzą się książki kto to jest żołnierz, jak trenuje, co trzeba zrobić, żeby nim zostać. Okazuje się, że w polskiej armii są nie tylko wojska lądowe, ale też wojska specjalne czy WOT, a także wojska obrony cyberprzestrzeni. Interesująco przedstawiają się w książce wojskowe maszyny – czołgi, samoloty, śmigłowce, transportery opancerzone i okręty wojenne.

Książka adresowana jest do dzieci w wieku przedszkolnym. Dla tych nieco starszych niestety trochę zabrakło bardziej szczegółowej wiedzy o rosomakach, apaczach i przede wszystkim – o dronach. 
Książkę można pobrać też w formie pdf na stronie MON.

Moja pierwsza książeczka o wojsku

Wojskowe Centrum Edukacji Obywatelskiej 2025

wiek: 4+